Ne görmekteysem ve neye inanıyorsam onu anlatıyorum; gördüğüm şeyi görmediğimi kim söylerse, kafasını koparırım onun.

Çünkü ben bağışlanmaz bir Canavarım ve Zaman artık Zaman olmayıncaya kadar bu böyle devam edecek.

Ne Cennet ne Cehennem, eğer varlarsa, bana yükledikleri bu canavarlığa karşı bir şey yapabilirler. Belki kendilerine sunmam için yüklemişlerdi bu canavarlığı bana… Kim bilir?

Her durumda, yaralamak için işte beni…

Olan her neyse, apaçık görürüm. Ne varolmuyorsa, gerekirse ben yaratacağım onu da.

Uzun süre hissettim bu Boşluğu, ama kendimi ona atmayı reddettim. Gördüklerim kadar ben de ödlektim çünkü.

Şimdi biliyorum, bu dünyayı reddettiğime inanırken, aslında Boşluğu reddetmiş olduğumu.

Çünkü biliyorum bu dünyanın varolmadığını, üstelik nasıl varolmadığını.

Şimdiye kadar acısını duyduğum şey, Boşluğu reddetmiş olmamdan kaynaklanıyordu.

Zaten içimde olan Boşluğu.

Birilerinin beni Boşluk aracılığıyla aydınlatmak istediğini ve aydınlanmayı reddettiğimi biliyorum.

18 Kasım 2008, sabah. “Küçük bir çocukken, televizyondaki bir dizi filmde komiserin yüzünü 5 rakamına benzetirdim. (Beş rakamının neye benzediğini, anlattığı bir masaldan sonra babam kâğıda çizip göstermişti.) Ne zaman televizyonda bu dizi oynasa, aynı komiser ekrandan bana bir 5 rakamı gibi bakardı. Onu başkalarının da benim gördüğüm gibi görüp görmediğini merak ederdim. Sormak için cesaretimi toplamam uzun zaman alsa da, hayal kırıklığım ani ve kesin olmuştu. Nesnelerle aramdaki ilişkinin bana yaşattığı benzer deneyimler çocukluğum gibi geçip gitseydi, nesnelerden harflere/sözcüklere nüfuz etmeseydi, bunu burada yazmazdım. Asıl büyük hayal kırıklığını ilkokul birinci sınıfta yaşadım. Sınıfın –muhtemelen okulun da– en geç okuyan öğrencisiydim. Harfler çok karışıktı ve nedenlerle doluydu! Harflerde herkesin gördüğünü görmeyi, herkesin anladığını anlamayı ben de çok istiyordum, ama sanırım çok bakmıştım ve hâlâ sadece bakıyordum. Tam umutsuz bir vaka olduğumu düşünmeye başlamıştım ki, bir sabah öğretmenim beni çağırdı ve karatahtanın önünde göğsüme kırmızı kurdeleyi taktı. (Perihan Hürmeriç’in kulakları çınlasın!) Hayatımdaki ilk en sevinçli ve her nasılsa –inanın hiç unutmadım!– en kederli andı. Sevinçliydi çünkü herkes gibi ben de yepyeni bir ülkeye adımımı atmıştım. Ama bu durum bakmanın antik işlevini gözlerimden silemedi. K hâlâ saksıda iki mazıydı benim için – ve tüm küçük ü’ler, i’ler ve ö’ler, lego oyuncaklarımın en değerli joker parçaları. Ama eskiden iki saksı arasında bir asma köprü olan birkaç i, ö ve ü, şimdi artık Kwai Köprüsü’ydü…”

18 Kasım 2008, akşam. Üniversitede asistanlık yaptığım yıllarda (babamın emekli maaşıyla) hurda bir otomobil almıştım. Bir Yahudi Mercedes’i. Aynı ormanda çalışan gerçek bir akademisyenin otomobiliydi. Adını koydum: “Matmazel.” İnanmazsınız, memeleri bile vardı. Göbekten vitesliydi. Yürürken kıçını başını sallıyordu. Tam sevdiğim gibi! Aldığımın daha ikinci haftasında şasisi düştü. Hurdacılar sitesinden yedi buçuk liraya çıkma bir şasi aldım. Aynı gün şasiyi aldığım yere beş liraya geri sattım, çünkü Matmazel’i onaracak usta orijinalini daha çok beğenmişti. Ustayla birlikte Matmazel’in omurgasını bir güzel tamir ettik, bagajındaki delikleri de kaynaklayıp yamadık. Benim yevmiyemi düşünce otuz lira da ustaya verdim ve aynı günün akşamı sevgilisine kavuşmuş bir adamın sevinciyle yarısı toprak altındaki evimin yolunu tuttum. Sık sık ön camındaki dikiz aynası kucağıma düşerdi, yapıştırırdım. Aynanın hemen üzerinde, camla metalin birleştiği yeri macunlamam gerekirdi çünkü yağmurlu havalarda su sızdırırdı. Yolda giderken durduk yerde ön sağ kapısı açılıverirdi; kilidi söker, tamir eder ve yeniden takardım. Birkaç gün idare ederdi. Sisli havalarda astımlı bir sevgili gibi boğulurdu, hemen yolun kenarına çekip kaportasını açar, sakinleşmesini beklerdim. Yavaş yavaş birbirimize alıştıkça, en mahrem yerlerine dokunabilecek güveni de kazandım. İyi de oldu. İkimizin birlikte onarılmadığı gün geçmiyordu böylece. Demem o ki, (mutluluk verici ender sürprizleri bir yana), bütün zahmetine rağmen, kuşkusuz tam da bu zahmet yüzünden, Matmazel’in içindeyken huzur ve güven buluyordum. Birbirimize çok benziyorduk çünkü, birbirimiz için yaratılmıştık… Bir gün ormandayken, yanına döndüğümde ön camına yapıştırılmış bir not buldum. Beş santimetreye yedi buçuk santimetre ebadındaki sarı bir post-it’e mor Stabilo’yla yazılmıştı: “Böylesine anlamsız bir koşuşturmanın yaşandığı dünden kalma günde, Matmazel’in güneşten ısınmış güzelim göğsüne yaslanıp iki soluk almak ne hoş. Haftaya görüşürüz.” Şu an düşündüm de, sanırım sapsarı bir sonbaharın sıradan bir cuma ikindisiydi! (Gece gece çanını çalan Doktor’un kulakları çınlasın!) “ABD’de tüm şiddetiyle süren ekonomik kriz yıllarında, rüzgârdaki bir yaprak gibi eyaletten eyalete sürüklenen Frank, güzel Cora ve kendinden yaşça büyük kocası Nick’in işlettiği küçük bir lokantaya gelir. Nick’in acıyıp yer gösterdiği genç adam Cora’yla tutkulu bir ilişki yaşamaya başlar. Aşktan gözleri kör olan sevgililer Nick’i öldürüp hem özgürlüklerine hem de sigortadan gelecek yüklü paraya sahip olmaya karar verirler. Ancak hayat sürprizlerle doludur.” “Tutkularla gerçekleştirilebilen her şey akılla da gerçekleştirilebilmelidir. Elbette kurulu siyasal rejimler, ideolojiler, din ve ahlak sistemleri aklın herkes tarafından özgürce kullanılmasına izin verirlerse!” (Ulus Baker’in kulakları çınlasın!) Bence her çatlağı değerlendirmeli insan! Bir filmi izlerken bile, hatta sıçarken… “Özgürlük anlam katabilmektir… Susmak akıp giden hayata itirazdır; çığlıklar içindeki ruhumuza da intihar…”

19 Kasım 2008. Çocukken ismimle çağrıldığımı pek anımsamıyorum. Mahallemizdeki bakkalın çırağı, dört numaradaki komşumuz, öğretmenlerim ve hatta anne ve babam bile, “gerçekliği aynılıktan bir bakışta çekip çıkarmanın” zorluğundan olsa gerek, işin kolayına kaçarak bana (hep demeyeceğim ama) çoğu kez “ikiz” diye seslendi. Hatta bir gün, ikizimle birlikte bahçede “Kıllıbaba” oynarken, dört numaradaki komşumuzun her ikimize birden aynı isimle (kardeşimin adıyla) seslendiğine (ki bunu da çok sık yapardı) tanık olan karısı, adamı saflığından ötürü bir güzel haşlamıştı. Bunu o zaman umursamıyordum, dahası bir ‘sıfatla’ ya da ikizimin adıyla çağrılmaya alışmıştım. (Sanırım onun ismi hafızada daha çok kalıcı; zaten benim ismimin de yarısı su! Ayrıca, bir İsveç atasözünün dediği gibi, “Çok sevilen çocuğun birçok adı vardır.”) Size şimdi burada, kişinin ön adının –metafizik!– öneminden Benjamince söz edecek değilim. Ama kısacık bir ek yapmak ve metallerin iç dünyasındaki ‘fiziksel’ bir doğrudan/gerçeklikten insanın gündelik yaşantısına bakıp, kişinin toplumsal hayattaki deformasyonunun adıyla birlikte başladığını ve –kavramın malzeme mühendisliğindeki mutlak anlamı yardımıyla– bu kaçınılmaz deformasyonun ona aynı zamanda bir ‘form’ verdiğini, böylece bir ‘direnç’, iyisi mi ‘yaşama direnci’ kazandırdığını izninizle söylemek istiyorum. Gene de, çocukluğumun geçip gittiği bir yaşta, bir gün sokakta tek başıma yürürken adımı unutmamın (belki de karıştırmamın) kısa bir an için de olsa yaşattığı dehşetli çaresizliği hissedebilmeniz için ‘aynı deneyimi’ yaşamış olmanız gerekir. Deneyimin bilgisini şiirsel söz dışında vermenin yolunu bilmiyorum. Ya da, “Ağzında lokma bulunan kimse adını söyleyemez ve adını söyleyen kimse lokmasını acı kılar.” Ama kuşkusuz, patlamadan önce gökteki kapkara bulutların günlerce sıkışması misali bir yoğunlaşmayla, uzak/benzemez olanı yaşantıya yaklaştıran/benzeten ve derinliğini bakışa borçlu bir düşünme edimiyle, bir bakarkeş, bir düşünkeş olmakla, yaşanmamış bu/bir deneyimin eşiğinden atlanabilir. Bu da ‘yaşantı’ demektir’ ve deneyimin dışından onu anımsayan kişiye katacağı fazlalık da adeta yüce bir şeydir!
          Benjamin kadar ‘deneyime’ vurgu yapan, yaşamın her ânının özgül bir deneyim olarak yaşanmasının olanaklarını, “masalların ve çocuk kitaplarının vaatlerine sözcüğü sözcüğüne inanan” bir çocuğun ciddiyetiyle araştıran bir başka yazara rastlamadım. (Adorno’nun kulakları çınlasın!) Bir öğrenme biçimi olarak deneyimde onun en çok önemsediği olgununsa ‘bakmak’ olduğunu düşünüyorum. Benjamin için ‘bakmak’ büyüleyici ve böylece yetkinleştirici bir edimdir: “Görüntü idealardan önemlidir çünkü bir görüntüden bin bir ideaya ulaşmak olasıdır.” Nesnenin tinsel diline ortak olabilmenin, bu dili anlayabilmenin, onunla iletişime geçebilmenin önkoşuludur bakmak. Onun, henüz yirmi bir yaşındayken, adeta bir “Yangın Alarmı” verircesine, “‘Güzelliğe yönelik romantik arzu, gerçekliğe yönelik romantik arzu, eyleme yönelik romantik arzu’nun modern kültürün ‘aşılamaz’ kazanımları olduğunu ilan ederek yeni bir romantizmin doğuşuna çağrıda bulunduğu ilk makalelerinden biri olan Romantik’ten” (1913) başlayarak, “birbirinden çok farklı üç kaynaktan –Alman Romantizmi, Yahudi Mistisizmi ve Marksizm– beslenen ve (görünürde) birbiriyle bağdaşmaz [?] bu üç perspektiften hareketle, bunların birleştirilmesini veya eklektik bir ‘sentezi’ni değil fakat derin bir özgünlük taşıyan yeni bir kavrayışın icadını” ortaya koyduğu son metni “Tarih Kavramı Üzerine tezlerine” (1940) kadar, güya bir sistem oluşturmayan, ‘fragmanlar’ halinde bölük pörçükmüş izlenimi veren yazınsal çalışmalarındaki –bu son Opus Magnum’daki– bilinçli seçiminin, bütünü alabildiğine parçalayan, görüneni muazzam bir şekilde soyutlayan bakışla ve sadece bu yolla edinilen bin bir düşünceyle girift bir şekilde ilişkili olduğunu düşünüyorum. Öyleyse nasıl bir bakış? Bakışı, zaman dahil hiçbir olguyla henüz koşullanmamış olduğundan, hayat denilen kuşatıcı bütünü –aslında doğası gereği– ‘akustik’ biçimde algılayan ve her ânıyla şaşırtıcı bulduğu bu karmaşadan/kamaşmadan kendi anlamlarını ‘yaratan’ bir kâşif çocuğun bakışıdır bu. Yani, en saf söyleyişle, poetik bir bakış. Çocukken belki zararsız olan, (kuşkusuz zararları ebeveynlerce engellenen ve böylece köreltilen) poetik bakma yeteneğinin, yetişkin bir insanda nasılsa benzer bir saflık ve inatçılıkla sürüyor olduğunu –haksız sayılmayacak bir kuşkuyla bile olsa– varsayabiliriz. Ama gerçekte çoktan yitirilmiş bu tümlüklü algının kişinin sosyal yaşantısı içindeki yabancılaştırıcı, dahası (“çileci” bile değil) imha edici etkisini hissedebilir miyiz? Bu bence hiç kolay değil! Bunu hissedebilmek, bir nesneye/şeye onu kaybetmeyi göze alacak kadar indirgeyici/soyutlayıcı bir bakışla olasıdır. Poetik bakış işte budur! Soyutlanan ve nihayet kaybedilen şey ‘anlam’dır. İsimsiz kalmak denli korkutucu! Ne var ki, şiirin muazzam bir kısaltma olarak tanımı, ister istemez bunu gerektirir. Hiç kuşkusuz, (en kusursuz biçimiyle Blanchot’nun vurguladığı) şiirin bu yok edici gücü Apollonvari bir dengelemeye muhtaçtır ve bu dengelemelerin her türü elbette bir yanılsama da olabilir. Tıpkı bakılan şeyde görünenin kendisi gibi! Ama bir tür şiirsel deneyimin herkes için olanaklı olduğuna –kuşkulu bile olsa– inanmak, anlamın herkeste aynı anlama gelebildiği kuşatıcı bir poetik an vaadini sürüncemede bırakacaktır. Ve her birimiz, hayatın insana daha yaraşır biçimde yaşanabileceğine duyduğumuz özlemle, böyle bir deneyimin gerçeklik payını araştırmaya mecburuz. Kaldı ki, tek başına Benjamin’in deneyimi, bunun olanaklarını fazlasıyla içerir ve anımsatır: Yeniden yeni bir biçimle kristalleşecek olan şey (ki bu şey bütün bir şeydir), yitirilmiş anlamdan başka bir şey değildir. Kaybetmenin (gizli) amacı, bulmaktır…
          Benjamin külliyatına hangi kapısından girerseniz girin, metnin esrarlı kapalılığında dolaştıkça izleniyormuşsunuz duygusuna kapılırsınız. Eğer korkmaz da bu labirentte yolunuza devam ederseniz, şeylerin bakışlarının hep bir ağızdan konuştuğunu, bağırdığını duyarsınız. Geçmişten, şimdiden ve belki gelecekten gelerek bulunduğunuz yere doğru akan uğultulu ırmakların içinde boğulan, yüzen sayısız insan, hayvan, nesne, gölge, yaşantı, deneyim: mutlak bir parçalanmanın resmi. Alman Barok Draması üzerine olan ve büyük yoğunluğu alıntılardan oluşan alegorik çalışması Alman Tragedyasının Kökeni’nde, kuşatıcı ve çıkışsız bir biçimde şöyle der Benjamin: “Hakikat akustik bir fenomendir.” Ama bu onun kavranılamayacağı anlamına gelmez. “Hakikat, elbette ki, anlaşılan, anlaşılabilen bir şeydir; ama, bu anlama işi poetik bir fenomendir ve yalnızca poetik düşünme yeteneği ile idrak edilebilecek bir şeydir.” (Ünsal Oskay’ın kulakları çınlasın!) Ve kişiye kutuplarda dolaşan sinekleri görebilme yeteneği kazandıran bu çok özel armağan, (Borges’in kulakları çınlasın!) elbette tehlikeli bir iştir: “Devingenlik, gelişme, özgürlük gibi insana ait ortalama dünyayı oluşturan her şey, Benjamin’de şekilsizlik ve öznesizliğe varan bir çözülme ile tüm doğal düzenin elinden alınan adalet içinde eriyip dağılır. Benjamin’in felsefesi bu çözülme nedeniyle aslında insanlıkdışıdır: İnsan, kendinden kaynaklanan ve kendi için varolan bir varlıktan çok Benjamin’in felsefesinin sahnesi, yeridir. Bu konunun yarattığı dehşet belki de Benjamin’in metinlerinin en derin zorluklarını tanımlar. (…) Benjamin’de kurtarıcı olan, gerçekten de tehlikenin olduğu yerde ortaya çıkar.”

24 Kasım 2008, sabah. Galiba, 1996 senesinin Aralık ayının ortalarıydı, ya da sonraki yılın ilk günleri… Dünya denen gezegen üzerinde nefes almaya başlayalı tam olarak 10.592 gün 6 saat olmuştu ki, kusurlu kelebek yaşımı bitirdiğim doğum günümde, ormanın tenha bir köşesinde oturup Dip Metin’i yazdım. Fiziksel ağırlığım –kalemim ve kâğıtlarım dahil– net 55.279 gram, ayakkabılarım ayağımdayken boyum 166 santimetreydi. Ve bir kez daha, “Uçan kar, barbar göğü sersemletiyor”du ve “İçim öylesine yücelmişti ki, göklerin üstüne çıkmıştı.” Bu esinlenme deneyiminin birkaç hafta sonrasıydı işte! O yekpare ânın bana bağışladığı ve bir türlü aklına oturmak gelmeyen hızdan tortop olmuş heyecan buhranı içindeki halimle, ormandaki hurdalıkta mastırımı yapıyordum. Ama geçecekti, biliyordum. Hemen hemen bir yıl önce, hızdan tortop olmuş düşsel bir hızlı zamanın durağanlığında aklına uyumak gelmeyen sarhoş fare halimden biliyordum. O nasıl geçtiyse bu da geçecek ve yerini “Süreklilik içindeki felakete karşılık gelen hisse, şimdi ile az önce yaşanmış an arasına yüzyıllar koyan, antik çağı yorulmak bilmeden üreten Spleen”e bırakacaktı. (Bizzat yaşayarak öğrenmiştim ki, hızın biçimlendirdiği ipince, zahmetsiz bakan/gören/yaşayan varoluşlar vardır. Ama hayat biraz yavaşlamaya görsün, varoluşun biçiminin nasıl yamulacağı bile kestirilemez. En eskiye dönüş yoktur. Kişi en eski lümpen halini bile arar, tıpkı bir çekme deneyi numunesi gibi, makinenin çeneleri arasında boyun vermiş, ha koptu ha kopacak haliyle, hayatın hayhuyu içinde en gündelik sıkıntıları bile özler hale gelir.) Öyleyse elimi çabuk tutmalı, layıkıyla oynamam için kıçımdan ha bire kan alıp duran bu akademik oyunun ilk çinkosunu kazanmalıydım. Bu beklenmedik bir şanstı ve bu hızlı ve zahmetsiz halimle henüz deneylerini yapmaya başlamadığım tezimi yarın sabaha yazıp bitirmem içten bile değildi! Soğuma hızının, hızla katılaşan Al-Fe-V-Si alaşımının mikro-yapısı ve yüksek sıcaklık dayanımı üzerindeki etkisini araştırıyordum. Bu, yüksek sıcaklık uygulamaları için geliştirilmiş, ticari kullanımı olan bir alaşımdı. Ağırlıktan üretim maliyetine kadar birçok avantaj sağlayacak ve titanyum alaşımlarının pabucunu dama atacaktı. Hani ya, titanyumdan imal edilen parçalar, eğer becerebilirsem artık benim hafif ve ucuz, ama süper dayanıklı metalimden üretilecekti. Benim umurumda olmasa da, para dünyayı şekillendiren şeydi. Ama bunun için, normal koşullarda alüminyum içinde ezelden beri neredeyse hiç çözünmeyen demir elementini, hem de % 10 gibi çok büyük bir oranda çözünür kılmam ve alaşımın içyapısını da suyla tuzun kardeşliği kadar rafine hale getirmem gerekiyordu. Doğaya tam olarak meydan okumak demek olan, Herakles’in işlerinden bile zor bu zahmetli işi başarmaksa, ancak ve ancak, (diyelim 1000 santigrat derecede) eriyik halinde bulunan alaşımın sıcaklığını, 1 saniyede en az 100.000 santigrat derece birden düşürmekle olasıydı. Vay canına sayın seyirciler, hatta vay anasına!.. Ergimiş alaşımı, potanın dibindeki minicik delikten yüzeyi bakır kaplı ve su soğutmalı döner bir tambur üzerine püskürten bir aparatı, –aslında basbayağı bir makineyi– yapıp bitirmiştim. Sıra onu test etmeye, işin asıl eğlenceli kısmına gelmişti. Eriyik, hızla dönen buz nefesli tamburun üzerine daha adımını atar atmaz donacak ve incecik şerit folyolar halinde uzaya fırlayacaktı. Folyolarda elde etmeyi umduğum kalınlıksa, ki işin püf noktası tam olarak buydu, yaklaşık 30 mikrondu. (Alaşımıma bu olağanüstü biçimi verecek olan, bu muazzam soğuma hızıydı; hıza içkin nihai form da içyapıdaki imkânsız kristalleşmeyi/bütünleşmeyi sağlayacaktı. Normal koşulların aksine, –tamamı olağandışı olan bu anlık prosesin ardından– bu kez, bırakın ‘verili/uygun/güvenli’ mekânlarına aheste aheste gitmeyi, atomların hiçbir şey için tek bir an bile düşünmeye vakitleri yoktu, olamayacaktı. Tıpkı şiir gibi ey okur, ya da belki de, devrim gibi!) Metallerin hayatında gerçekleştireceğim katliam için her şey hazırdı. Önce sevgili alaşımımı hazırlamalıydım. Sabah erkenden dökümhanedeydim. Teknisyenimiz Hamit Abi benden önce gelmiş, çayı demlemiş ve vakit kaybetmeden o günkü programının hazırlıklarına başlamıştı. Benim deney ilk sıradaydı. Zavallı alaşımımdan 1 kilogram hazırlayacaktım ve bunun için 847 gram alüminyum gerekiyordu. Diğer üç elementin toplamı kalan 153 gramı oluşturacaktı ve bunun 117 gramı demirdi. Bu üç element için gereken miktarlarda malzemeyi tartarak hazır ettim. Alüminyumu da, kesiti 5×5 santimetre olarak önceden hazırlanmış ve dökümhanenin bir köşesine istiflenmiş kütüklerin birinden kesecektik. Otuz-kırk santimetrelik birini seçip getirdim. Hassas tartıya koyarak ağırlığını öğrendim, bana gereken miktardan çok fazlaydı. Hızlı gözlerim kütüğün kesilecek yerini bir bakışta işaretleyiverdi. Kalemimle çizdim. “Hamit Abi,” dedim, “tam buradan keseceksin.” Yüzüme bakıp güldü. Gülümsemesinde, gülüşünün saflığını bozan şeyi tanıdım. Aldırmadım. Ben de gülümsedim. Başı kalabalık olsa, ikinci bir zahmete girmemek için ve haklı olarak, “Bir zahmet eline kalem-kâğıt-cetvel al da adam gibi hesapla-ölç-biç ve öyle çiz getir” derdi, biliyorum. Ama sanırım, o da bu işi gizli bir bahis gibi görmek ve oynamak istiyordu. Çünkü dünya “Hep aynı dünyaydı ve gene de sabırlıydı.” Kütüğü metal testeresine koydu, testereyi çalıştırdı. Bu arada çay olmuştu, ofise geçtik ve çayın yanında birer de sigara tüttürdük. Kesilen parçanın tablaya düşünce çıkardığı sesle –ki sesi bile, ben 847 gramım diyordu– yerimizden kalktık, testerenin yanına geldik; alüminyum parçayı elime aldım, üzerindeki kayganlaştırıcıyı bir bezle sildim ve temiz halini tartsın diye Hamit Abi’ye uzattım. Onun, kargaların bokunu daha kıçındayken donduran o kış günü, bir süredir gözlerime musallat olan apacı hızın varoluşuma kattığı zahmetsizlikten ne anladığını bilmiyorum…
          “Her serüven ıstırap dolu olabilir, ama bütün ıstıraplar biçimlenme lütfuna erince anlam kazanır. Alüminyum bu yüzden demirin fazlasını kusar, serüvene ihtiyacı yoktur, sınırlarını bilir, dimyata pirince giderken eldeki bulgurdan olmak istemez. Varsın yumuşak, parlak ve hafif olayım, beni de ciddiye alanlar var der, avunur. Oysa için için demiri ve hatta haddi olmasa da vanadyumu bile kıskanır. Her ikisiyle de gizli fakat ortak bir izdivaç düşler durur. O vanadyum ki, demirden çok daha kuvvetli, daha güzeldir. Demir gibi her taşın altından çıkmaz, ele ayağa düşmemiştir, bu yüzden asil ve çok değerlidir. Onun gibisi az bulunur. Öyleyse alüminyum, bırakın demiri kustuğu gibi kusmayı, vanadyumu yutamaz bile, denir. Doğrudur. Hakikatten duyulan korku, iç yaşantılarımızın maruz kalacağı depremin bilinmez şiddetiyle ilgilidir. Ayakta kalabilmek kalıtımsal değildir, her şeyin şansa bırakıldığı imkânsızın denenmesidir. Ne kadar inceleceğimiz ve ne kadar öteye savrulacağımız, böylece ne kadar demiri ve vanadyumu hazmedebileceğimiz, hepsi de sınanmak içindir. Altımızdaki zemin ne denli kaygan, ne denli soğuk ve ne denli fırtınalıysa, o denli hızlanır, o denli inceliriz. Öte yandan, yalnızca paramparça olmuş biri mükemmele özlemi bilir. Yalnız sürgüne uğrayan adam sonsuzluğa ulaşır. Çok yüksek, anlık soğuma hızı, alüminyumun doygunluk sınırlarını alabildiğine genişletirken, bu demir ve hatta vanadyumla kucaklaşmak demektir, yepyeni bir isim, yeni bir yazgı, tanıksız bir iç yaşantı… Ona nihai biçimini de verir. Böyle tehlikeli, korkunç bir soğuma hızının yatak elementi alüminyuma yaşattığı hazzı, doyumsuz tatları ve onun gereksinim duyduğu romansı biliyorum.”
 

Eğer Şeytan’a da Tanrı’ya da inanmıyorsam, bunca güçlü bir yıkma eğilimi duyuyorsam içimde, mantıkça kabullenebildiğim ilkelerin düzeninde hiçbir şey yoksa eğer, asıl neden etimdedir.

Yıkıyorum, çünkü akıldan ortaya çıkan her şey güvenilmezdir benim için. Ben, ancak iliğimi coşturan kanıta inanırım, kendini Aklın yoluna uydurabilen kanıta değil. Düzlemler buldum sinir alanında. Şimdi kanıtları değerlendirmeye hakkım olduğunu düşünüyorum. Benim için, Aklın alanıyla ilgisi bulunmayan saf etin alanında bir kanıt vardır. Akılla kalp arasındaki çatışkı, tam da benim etimde karar kıldı, ama sinirler tarafından sulanan etimde. Ölçüye gelmez etki alanında sinirlerin sağladığı imge, en yüksek zihinselliğin biçimini alıyor -zihinsellik vasfını soyutlamayı reddettiğim. Demek ki ben, içinde şeylerin gerçek ışımasını taşıyan bir kavramın oluşumunu izliyorum, bana yaratma sesiyle ulaşan bir kavramın. Bir imge aynı zamanda Bilgi değilse ve onun açıklığını taşıdığı kadar özünü de taşımıyorsa, beni tatmin etmez. Kopuk kopuk akıl yürütmelerin bitkin düşürdüğü zihnim, yeni, mutlak bir çekim gücünün çarkına kapılmak istiyor. Benim için bu, içinde yalnızca Mantıkötesi katılım kurallarını ve yepyeni bir anlam bulma başarısını taşıyan olağanüstü bir yeniden-düzenleme demektir. Dağınık haplar arasında kaybolmuş ve uykunun birbirine karşıt hayaletlerine derin bir zekâ görünümü sunan bu Anlam, zihnin kendisine karşı kazandığı bir zaferdir ve her ne kadar akıl yoluyla indirgenemezse de, vardır, zihindedir. Düzendir o, zekâdır, kaosun anlamıdır. Ama bu kaosu olduğu gibi kabul etmez, yoruma tabi tutar ve yorumladığı için de elden kaçırır onu. Mantık-olmayanın Mantığıdır. Söylenebileceklerin hepsi bu. Benim açık mantık-olmayanım bu kaostan korkmaz.

Zihne ilişkin hiçbir şeyden vazgeçtiğim yok. Tek istediğim, yasaları ve organlarıyla zihnimi başka yerlere taşımak. Kendimi zihnin cinsel mekanizmasına bırakmıyorum; tersine, bu mekanizmada açık aklın elde edemediği bulguları ayrıştırmaya çalışıyorum. Düşlerin ateşine teslim oluşum, yalnızca, onlardan yeni yasalar türetmek içindir. Sayıklamalardaki zihinsel görüş yeteneğini geliştirmektir amacım, yoksa kâhinliğe filan soyunmaya niyetli değilim.

Ama yarı düşsel bir bıçak bu; içimde tuttuğum, apaçık duyguların sınırına gelmesine izin vermediğim.

İmge alanına ait olan, akıl yoluyla indirgenebilir, imgede kalmaya devam edebilir ya da yok edilebilir.

Yine de imgelerin bir mantığı vardır, imge yüklü canlılık dünyasında daha açık imgeler vardır.

Aklın ani coşumlarında, hayvanların çokbiçimli ve göz kamaştırıcı bir anıştırması vardır. Bu duyarsız ve düşünen toz, kendi içinden doğan yasalara göre düzenlenir; açık ya da engelli aklın ve bilincin alanı dışında.

Yüce imgeler alanında düzgün konuşan Yanıltı ya da maddi hata, bilgi yanıltısından daha az var değildir; bu da yeni bir bilginin yaşam gerçekliğine nasıl inebildiğini ya da inmesinin ne denli gerekli olduğunu bir kere daha ortaya koyar.

Yaşamın gerçeği maddenin ataklığında yatar. İnsan zihni kavramlar tarafından zehirlenmektedir. Hoşnut olmasını beklemeyelim ondan; yalnızca sakin olmasını, yerini bulduğuna inanmasını bekleyelim. Ama yalnızca Deliler gerçekten sakindir.

Aklından geçenlerin bir bölümünü dile getirmeye çalışan şu zıpçıktılar,

domuzdurlar.

Tüm bir edebiyat sahnesi bir domuz ahırıdır, özellikle bugün.
Şu, zihinlerinde referans noktaları bulunanların tümü,
kafalarının belli bir yerinde demek istiyorum,
beyinlerinin iyi lokalize edilmiş bölgelerinde,
şu, diline hâkim olanların tümü,
şu, kendileri için sözcüklerin anlamı olanların tümü,
şu, sözleri anlam taşıyanların tümü,
şu, kendileri için düşünce akımlarının ve ruhun daha üst düzeyleri bulunanların tümü, şu, zamanların ruhunu temsil edenlerin tümü,
ve bu düşünce akımlarını adlandıranlar,
kılı kırk yaran endüstrilerini ve zihinlerinin her yana yaydığı mekanik gıcırdamaları düşünüyorum,

- domuzdurlar.

Şu, kendileri için ancak belli başlı sözcükler ve belli başlı varolma biçimleri bir anlam ifade edenler,
şu, dört dörtlük ve net kimseler,
şu, kendileri açısından duygular sınıflandırılabilir olanlar ve gülünç sınıflandırmalarının kimi noktaları üzerinde tartışmalar yürütenler,
şu, hâlâ “terimler”e inananlar,
şu, çağın kokuşan ideolojilerini irdeleyenler,
şu, karıları pek zekice tartışanlar,
kendiliğinden çok zarif konuşan ve çağın ideolojileri üzerine kafa yoran
hanımefendiler,
şu, aklın bir yönlendirmesine iman edenler,
şu, keçiyollarını izleyenler,
şu, isim düşenler,
şu, kitaplar salık verenler,

- en kötüsüdür domuzların.

Sen değilsin asıl mesele, genç adam!

Hayır, sakallı eleştirmenlerdir benim üzerinde durduğum.

Ve henüz söyledim sana: çalışmalar değil, dil değil, sözcükler değil, hiçbir şey değil.

İyi bir sinirölçerden başka bir şey değil:
Anlaşılmaz bir durma noktası zihinde, her şeyin orta yerindeki doğru.
Ve bu “her şey”i adlandırmamı bekleme, onun kaça ayrıldığından ve ağırlığından söz etmemi sana,
sakın bana onu tartıştırabileceğini düşünmeyesin,
ve tartışırken kendimi unutarak, ayırdına varmaksızın,
bu yüzden başlayacağımı DÜŞÜNME’ye,
-onun aydınlığa kavuşturulacağını sanmayasın,
yaşayacağını,
tüm iyi cilalanmış anlamlarla binlerce sözcükte kendini süsleyip püsleyeceğini,
tüm ayrımlarla,
ve sanma sakın onun çok duyarlı ve içe işleyen düşüncenin tüm nüanslarını açıklayabileceğini, tüm biçimlerini.-
Ah, hiçbir zaman adlandırılamıyor böylesi durumlar, bu seçkin konumları ruhun,
ah, aklın bu molaları,
ah, benim saatlerimin besini bu küçücük başarısızlıklar,
ah, olgularla çalkalanan bu güruh
-hep aynı sözcükleri kullanıyorum ve gerçekten düşüncemde pek ilerlemiş görünmüyorum, ama doğrusu sizden daha ilerideyim,
sakallı eşekler, münasip domuzlar, sahte dünyanın efendileri, portre muşambaları, dizi dizi yazarlar, temel bilgiler, davar yetiştiriciler, böcekbilimciler, benim konuşmama dadanan vebalar.-
Size nâtıkamı yitirdiğimi söyledim, ama hâlâ konuşmakta diretmeniz için bir neden teşkil etmez bu.
On yıl içinde, bugün sizin yapmakta olduğunuz işin aynısını yapacak olanlarca anlaşılacağım yeterince. Sonra gayserim bilinecek, buz ada’m görülecek, zehrimi sulandıran giz öğrenilecek, ifşa olacak ruhumun oyunları benim.
Sonra her tel saçım, aklımın bütün damarları gömülecek kirece,
sonra Ortaçağ hayvan öykülerim algılanacak ve bir şapka olacak gizemli havam benim. Görecekler sonra taşların buharının eklemlerini
ve imgelemimin ağaç biçimli buketleri billurlaşacak sözcüklerde,
sonra göktaşlarının düştüğünü görecekler,
görecekler ipleri,
sonra anlayacaklar bir geometriyi uzaysız, öğrenecekler ne anlama gelir aklın düzeni, ve nasıl aklımı yitirdim, anlayacaklar.
Aklımın neden burada olmadığını anlayacaklar sonra,
görecekler tüm dillerin hızla kuruduğunu, tüm zihinlerin suyunun çekildiğini, ağızlardaki dillerin pörsüdüğünü, insan yüzleri dümdüz olacak ve sanki sıcak hava deliğince soğurulmuş gibi havası kaçacak,
ve bu yağlayıcı zar sürdürecek havada yüzmesini, bu yağlayıcı acımasız zar,
bu iki kat daha yoğun, çokkatlı zarı sayısız yarığın,
bu melankoli ve bu batıcı zar,
ama çok duyarlı, çok kendine özgü,
hem çarpma ve bölmede hem de yarıkların, duyguların, hapların ve zehirli sulamaların bir çakımıyla geri dönmekte çok yetenekli,
sonra tüm bunlar evetlenecek,
ve gerek kalmayacak daha fazla konuşmama benim.

SONUÇ

- Peki, neydi amacı bu radyo konuşmasının, Bay Artaud?

- Öncelikle, resmen onaylanmış ve benimsenmiş belirli toplumsal müstehcenlikleri kınamak:

1. Henüz doğmamış ve bir yüz yıl içinde yahut daha uzun bir zaman sonra doğacak ceninlerin yapay döllenmesi için çocuklar tarafından bağışlanan bu çocuksu sperm boşalımı.

2. Kolomb öncesi Kızılderili kabilelerinin aşağılanmasına yol açan savaşsever eski Amerikan emperyalizminin, Kızılderili kıtasının her noktasını işgal eden bu aynı Amerikan halkında yeniden doğuşunu kınamak.

3.- Çok tuhaf şeyler söylüyorsunuz Bay Artaud.

4.- Evet, tuhaf şeyler söylüyorum,
bizi inandırdıklarının aksine,
Kolomb öncesi Kızılderililerin tuhaf bir biçimde uygar insanlar olduğunu ve gerçekte salt vahşet ilkesine dayalı bir uygarlık biçimini bildiklerini.

5.- Ya vahşetin tam olarak ne anlama geldiğini biliyor musunuz?

6.- Pat diye mi? Hayır, bilmiyorum.

7.- Vahşet, kan sayesinde ve kan akana dek Tanrı’nın, o bilinçsiz insan hayvanlığının
hayvanca rastlantısının kökünü kazımaktır, her nerde görülürse.

8.- İnsan, dizginlenmediğinde, erotik bir hayvandır,
esinli bir ürperti taşır içinde,
bir tür nabız atışı
ki sayısız hayvan üretir:
      eski kabilelerin genellikle Tanrı’ya atfettikleri biçimler.
Bu oluşturdu ruh diye bilinen şeyi.
İşte, Amerikan Kızılderililerinden kaynaklanan bu ruh, bugün dünyanın her yerinde, yalnızca
      hastalıklı ve bulaşıcı gücünü vurguladığı bilimsellik pozlarıyla kendini yeniden ortaya
koymakta, apaçık durumu ahlaksızlığın, ama yıkımlarla üreyip çoğalan bir ahlaksızlık,
çünkü, isterseniz gülün bana,
mikroplar diye bilinen şey
      Tanrı’dır,
ve biliyor musunuz, Amerikalılar ve Ruslar neyi kullanarak yapıyorlar atomlarını?
Tanrı mikroplarını kullanarak.

- Sabukluyorsunuz, Bay Artaud.
Delisiniz.

- Sabuklamıyorum.
Deli değilim.
Size, yeni bir Tanrı düşüncesini yürürlüğe koymak için mikropları yeniden icat ettiklerini
      söylüyorum.

Tanrı üretmenin yeni bir yolunu buldular ve mikrobik zehirleyiciliği içinde ele geçirdiler onu.

Bu çivilemektir yüreklere onu,
insanların en sevdikleri yere onu,
sağlıksız cinsellik kisvesi altında,
insanlığı, şimdi yaptığı gibi çıldırtmaktan ve tetanozlamaktan haz duyduğu anlarda edindiği
      hastalıklı vahşetin uğursuz görünümüyle.

Evrensel olarak uzaya yaydığı sahte görünümlerle onu boğmak için saflığın ve benimki gibi temiz kalabilmiş bir bilincin ruhunu kullanıyor ve bu yüzden Artaud le Mômo’nun halüsinasyondan yakınan bir kişi görünümüne bürünebiliyor.

- Ne demek istiyorsunuz, Bay Artaud?

- Demek istiyorum ki, ilk ve son olarak, bu maymunun işini bitirmenin yolunu buldum
ve gerçi kimse Tanrı’ya inanmıyorsa da artık, gitgide insana iman etmede herkes.

Demek, insanı iğdiş etmeye karar vermemiz gerekmektedir tam da şimdi.

- Nasıl yani?
      Nasıl yani?

Nerden bakılırsa bakılsın, siz bir delisiniz, deli gömleği çoktan hazır bir deli.

- Onu, son kez olmak üzere, anatomisini yeniden oluşturmak için
      otopsi masasına yatırarak.
Anatomisini yeniden oluşturmak için, diyorum.
İnsan hasta, çünkü kötü inşa edilmiş.
Çırılçıplak soymaya karar vermeliyiz insanı, onu ölümcül bir biçimde kaşındıran
mikroskobik hayvancığı kazıyıp çıkarmak için,

      Tanrı’yı
      ve Tanrı’yla birlikte
      organlarını.

Çünkü, isterseniz beni bağlayabilirsiniz,
ama bir organdan daha işe yaramaz bir şey yoktur.

Organsız bir beden yaptığınızda onu,
bütün otomatik tepkilerinden kurtarır
           ve yeniden inşa edersiniz gerçek özgürlüğü için.

Sonra yine tersyüz dans etmeyi öğreteceksiniz insana
dans salonlarının taşkınlığındaki gibi
ve bu “tersyüz”, asıl yeri olacak onun.

Bu dergide şahsıma ithafen yayımlanan son derece yüksek düzeyli makalelerden çok etkilendiğimi ve Lendemanis’nin bu gözü pek davranışından kendi adıma onur duyduğumu belirtmeliyim. Ben de, elimden geldiğince, başından beri ilgimi çekmiş olan Spinoza’ya ilişkin bir sorunu açarak -tüm cesaretimle onun koruyucu kalkanının ardına sığınıp- bu gözü pek davranışınıza bir karşılık vermek istiyorum. Bu, aynı serüvende “yerimi almam” için bir fırsat da olacaktır ayrıca. Büyük filozofların aynı zamanda büyük üslupçular olduğunu düşünüyorum. Felsefenin sözvarlığı üslubun bir ögesiyken; bir yandan ortaya yeni sözcükler sunmakla, bir yandan da sıradan sözcüklere alışılmadık anlamlar yüklemekle üslup, her zaman sözdiziminin bir konusu olmuştur. Ama sözdiziminin kendisi, dizimsel hatta dilsel olmayan (dilin dışında yer alan) şeylere doğru bir tür tazyiktir. Kavramlar, yalnızca öbür kavramların (felsefi düşünüşteki) arasında değil, şeylerin arasında ve bizim içimizde de hareket ederler: bize, felsefi düşünüşün felsefedışı düşünüşle aynı kapıya çıktığı yeni algılar ve yeni duygular getirirler. Ve felsefe, felsefi anlamayı gereksindiği kadar, felsefedışı anlamayı da gereksinir. Çünkü felsefenin felsefeci olmayanlarla da temel bir bağı vardır ve onlara da hitap eder. Hatta onlar, kimi zaman felsefi düşünüşe dayanmayan doğrudan bir anlamaya sahip olabilirler. Felsefede üslup üç ayrı kutba doğru gerilir: kavramlara ya da düşünmenin yeni yollarına, algılara ya da duymanın ve görmenin yeni yollarına, duygulara ya da hissetmenin yeni yollarına. Bunlar bir felsefi üçlemeyi oluştururlar, operada olduğu gibi: şeylerin işlerlik kazanması için bunların her üçüne birden gerksinmemiz vardır.

Peki, bu durumun Spinoza’yla ilgisi ne? Görünüşe göre onun “bir üslubu yok”. Etika’nın o tamamen skolastik Latincesiyle karşılaşan biri böyle düşünür. Ama, bu güya “üslubu olmayan” kimselere karşı çok dikkatli olmamız gerekir; Proust’un da altını çizdiği gibi, onlar herkesten daha fazla üslup sahibi olabilirler. Etika ilk anda bir tanımlar, önermeler, kanıtlar ve çıkarımlar ırmağı görünümünde karşımıza çıkar. Durdurulamaz, karşı konulamaz bir akıntı; aynı zamanda gözalıcı, görkemli bir berraklığa sahip. Ama her zaman şerh/ haşiye (scholia) kılığında kendini gösteren “ayraçlar” vardır; kesintili, bağımsız, birbirine gönderimlerde bulunan, zigzaglı volkanik bir zincir oluşturmak üzere vahşice püsküren -alttan alta, kedere karşı birbiriyle boy ölçüşen neşe biçimlerinin savaşımı sırasında gürlemesi duyulan tutkular bütünü gibi. Bu şerhler/ haşiyeler, kavramsal açınımların genel toplamına sığdırılmış gibi görünebilirler; ama öyle değildirler: bunlar, güçle dopdolu duygularda kavramların hareketini yankılayan, birincisine koşut olarak ilerleyen ikinci bir Etika’dır adeta; ama tamamen ayrı bir ritmle, tamamen ayrı bir tonla.

Beşinci Bölüm’e geldiğimizde, üçüncü bir Etika çıkar karşımıza. Çünkü Spinoza, bu noktaya kadar kavramların bakış açısından konuşmuştur; ama bu noktadan sonra üslubunu değiştirecek, dolayımsızca ve sezgisel olarak saf algılar içinden konuşacaktır. Onun, burada da hâlâ bir şeyleri kanıtlamayı sürdürdüğünü sananlar olabilir; oysa, kesinlikle bu yöntemi sürdürmemektedir şimdi. Kanıtlayıcı satırlar, boşluklar boyunca çakan şimşekler gibi sıçramaya, eliptik hareketlerle yoluna devam etmeye başlamıştır; üstü kapalı olarak, kısaltılmış bir biçimde; keskin, delip geçici, koparıp götürücü çakımlarla ilerleyişini sürdürerek. Artık yüzeyin altından akan bir ırmak vs. değil, ateştir bu üçüncü Etika. Böyle olduğu ancak sonuçta ortaya çıksa bile, başlangıcından beri öbür ikisiyle birlikte oradadır bu üçüncü Etika.

Bu, Spinoza’nın görünüşte durağan Latinceyle yaptığı çalışmasındaki üsluptur. Dışarıdan bakıldığında durağan görünen dilin içine, tınlayan üç dil, üçlü bir tazyik yerleştirir Spinoza. Etika bir kavramlar kitabı (bilginin ikinci türü) olduğu kadar, duygular (birinci türü) ve algılar (üçüncü türü) kitabıdır da. Bu yüzden Spinoza’daki çelişki, hem filozofların en felsefisi ve kimi yönleriyle de en katışıksızı olması, hem de felsefeci olmayanlara da hitap edenlerden ve felsefedışı anlamanın en şiddetlisine meydan verenlerden biri olmasıdır. Bu nedenle, onun kavramlarını neredeyse hiç anlayamasa bile herhangi biri onu okuyabilmekte, kuşkusuz ondan etkilenebilmekte ya da sonrasında şeyleri tamamen farklı bir biçimde görebilmektedir. Buna karşılık, Spinoza’nın yalnızca kavramlarını anlayan bir felsefe tarihçisi onu bütünüyle anlayamaz. Jaspers’in söylediği gibi, aynı nihai noktaya ulaşabilmek için bizi taşıyacak iki kanada birden gereksinmemiz vardır: felsefecilerinkine ve felsefeci olmayanlarınkine. Ve bir üslup oluşturmak, bir ateş kuşu yaratmak üç kanat birden gerektirir, daha az değil.

Sevmek, gerçekten olanaklı mı?

Aşk, yanılsamaların en şehevisidir, çocuğum. Şimdi iyi kulak ver bana: Sevmek, sahiplenmekten başka bir anlam taşımaz.

Peki, seven biri, bu sevgisinin sonucunda neyi sahiplenecektir? Bir bedeni mi? Ona gerçekten sahip olması için onun oluşum ögelerini kendisinin kılması, onu yemesi, kendi bedenine dönüştürmesi gerekmiyor mu?… Bu olanaksız eylem gerçekleştirilse bile, bu ne kadar sürebilir ki? Baksana, bedenlerimiz hep aynı kalmıyor, başkalaşıma uğruyor. Üstelik, gel bakalım bedenimizin mülkiyeti bize mi ait (yalnızca duyularına sahibiz bedenimizin)? Hem, karşımızdakinin bedenine bu yolla sahip olduğumuzu farz etsek bile, o artık bizim kendi bedenimizleşeceğinden, yani başkasının olması artık son bulacağından, aşk için gerekli bir koşul olan öteki varlık ortadan kaybolacak, böylece aşk da yitip gidecektir.

Ya ruha sahip olmaktan söz edebilir miyiz?

Sessizce dinle beni: Bu da olanaklı değil, kendi ruhumuz dediğimiz şey bile bizim değilken, başkasının ruhuna nasıl sahip olabiliriz?

Neyi sahiplenebiliriz, nedir sahip olduğumuz? Sevmeye yol açan etken ne? Güzellik mi? İyi de, severek, sevmekle sahip olabiliyor muyuz ona? Aşk konusunda nedir bizi gerçekten yönlendiren? Doğrusu ne beden, ne ruh, ne de güzellik. Güzel bir bedeni sahiplenmek, güzelliği de sahiplenmeyi değil; birtakım hücreleri, yağı, eti sahiplenmeyi içerir. Birini öptüğümüzde, bu öpüş onun ağzının güzelliğine değil, yalnızca ve yalnızca o narin dudakların nemli etine ulaşabilir, değebilir. Hatta cinsel birleşme bile, bir bedenin öbürüne gerçekten nüfuzunu sağlamak şöyle dursun, bir ilgilenimden, bir sürtünmeden, yakın bir ilişkiden öteye geçemez… Nedir sahip olduğumuz, neyi sahiplenebiliriz?

Duygularımıza, hiç değilse onlara sahip olmaktan da mı söz edemeyiz? Aşk, birbirimizi, kendi kendimizi, bari duygularımızda sahiplenmek için bir yol olamaz mı? Şöyle de düşünebiliriz: Aşk, birbirimizi apaçık düşlememizin bir yolu, bu durumda da, böylesi bir varoluş düşü değil mi en azından? Bir duygu silindiğinde anısı her zaman bizimle kalır ve bu bakımdan bir sahiplenişten söz edebiliriz hiç değilse…

Gel, bu yanılsamadan da vazgeçelim. Duyumlarımız da bizim mülkiyetimiz değil işte. Yoo, hemen aksi bir şey söylemeye kalkışma! Dahası, bellek geçmişe ilişkin bir duyumdur. Ve yanılsamadır bütün duygular.

Dinle beni, dinle. Şu, pencereden nehrin öbür yakasındaki düzlüğe ya da günbatımına bakıp durmayı da kes artık. Belirsiz mesafeleri boylu boyunca kesen tren düdüğüne kulak vermeyi de bırak ve sessizlik içinde beni dinle.

(Yan yatmış bir semaver, üzerimize vuruyor günün son ışıkları, yüzüyor narin narin içinde saatler, gül yaprakları.)
________________________________________
* Fernando Pessoa, The Book of Disquiet, tr.Alfred Mac Adam, Exact Change, Boston, 1998, s.191.

1
Güzellik özellikle görme duyusuna hitap eder, ama sözlerin belirli birleşimlerinde ve müziğin her türünde olduğu gibi, işitme için de bir güzellik vardır, çünkü melodiler ve kadanslar güzeldir; kendilerini duyular alemi üzerinde daha yüksek bir düzene taşıyan zihinler, hayatın akışındaki, eylemlerdeki, karakterdeki, zihnin uğraşlarındaki güzelliğin de farkındadırlar; bir de erdemlerin güzelliği vardır. Daha yüce ne gibi güzellikler olabileceğini, tartışmamız ortaya çıkartacaktır.
Öyleyse nedir bu maddi biçimlere alımlılık veren ve kulağı seslerde fark edilen tatlılığa çeken şey; ve Ruhtan kaynaklanan her şeyde bulunan bu güzelliğin sırrı nedir?
Hepsi güzelliğini bir tek ilkeden mi alır, yoksa cisimli olanla cisimsiz olana özgü başka başka güzellikler mi vardır? Son olarak, bir ya da çok olsun, böyle bir ilke ne olabilir?
Bazı şeylerin, örneğin maddi biçimlerin, kendilerinde olan bir şey dolayısıyla değil de aktarılan bir şey dolayısıyla güzel olmasına karşılık, başka bazı şeylerin (örneğin Erdemlerin) kendiliğinden güzel olduğunu göz önünde tutun.
Aynı bedenler bazen güzel görünürken bazen güzel görünmezler; demek ki beden olmakla güzel olmak arasında büyük fark vardır.
Öyleyse kendini belirli maddi biçimlerde gösteren bu şey nedir? Bu, araştırmamızın doğal başlangıcı.
Kendilerine güzel bir nesne sunulan kimselerin gözlerini cezbeden şey nedir ki onları kendisine doğru çağırır, ayartır ve bu görünüşle zevkle doldurur? Biz kendimizi bu bilgiyle donatırsak, daha geniş bir bakış için de bir çıkış noktası edinmiş oluruz.
Neredeyse herkes parçaların birbirine ve bütüne karşı simetrisinin, renklerdeki belirli bir çekicikle birlikte, gözle tanınan güzelliği kurduğunu, görünen şeylerde – aslında başka her şeyde olduğu gibi – evrensel olarak güzel olan şeyin esasında simetrik, düzenli olduğunu ifade eder.
Ama bunun ne anlama geldiğini bir düşünün.
Ancak bir bileşik güzel olabilir, asla parçalardan oluşan bir şey değil ve sadece bir bütün. Çeşitli parçalar kendi içlerinde değil, güzel bir toplamı oluşturmak için birlikte çalışırken güzelliğe sahip olacaklardır. Bununla birlikte, bir topluluktaki güzellik, ayrıntılarda da güzellik talep eder; çirkinlikten kurulamaz. Güzelliğin yasası baştanbaşa işlemelidir.
Renklerin ve hatta güneş ışığının bütün güzelliği, parçalardan yoksun olduğu ve böylece simetri bakımından güzel olmadığı için, güzellik aleminin dışına sürülmelidir. Ve nasıl olup da altın güzel bir şey olur? Geceleyin şimşek ve yıldızlar, bunlar neden bu kadar hoştur?
Her ne kadar mükemmel bir bestede çoğunlukla her bir aralık kendi içinde hoş da olsa, seslerde de basit olan dışlanmalıdır.
Yine, madem ki simetri bakımından sabit olan aynı yüz bazen hoş görünmesine rağmen bazen görünmemektedir, güzelliğin simetriden başka bir şey olduğu, simetrinin de güzelliğini daha uzak bir ilkeye borçlu olduğu konusunda şüphe edebilir miyiz?
Yaşam tarzlarında ya da düşüncenin ifadesinde çekici olan şeye dönelim; burada da mı simetriyi yardıma çağıracağız? Yüce davranışlarda ya da mükemmel yasalarda, düşünsel uğraşının herhangi bir biçiminde ne gibi bir simetri bulunabilir?
Soyut düşüncenin konularında nasıl bir simetri olabilir?
Birbiriyle uyumlu olmanın simetrisi mi? Ama uyum, ya da tümüyle özdeşlik, çirkinlikten başka hiçbir şeyin bulunmadığı yerde de bulunabilir: “Dürüstlük safdilliğin ta kendisidir” önermesi, “Doğruluk irade zayıflığıdır” önermesiyle mükemmel bir uyum içindedir, uyum tamdır.
Yine, bütün erdemler ruhun birer güzelliğidir, bütün diğerlerinden daha gerçek bir güzellik, ama simetri buraya nasıl girer? Ruh, gerçekten de, basit bir birlik değildir; yine de ruhun erdemi uzamın ya da sayıların simetrisine sahip olamaz: ruhun yetilerinin ya da ereklerinin uzlaşmaları ya da kaynaşmaları üzerinde geçerli olabilecek ölçü standardı ne olabilir?

Son olarak, bu teoriye göre, Zihinsel İlkede, esas olarak yalın olanda, nasıl olup da güzellik olacaktır?
2
Öyleyse, haydi kaynağa geri dönelim ve güzelliği maddi şeylere yerleştiren İlkeyi gösteriverelim.
Şüphesiz bu İlke vardır; bu ilk bakışta görülen bir şeydir. Ruhun kadim bir bilgisindenmişçesine adlandırdığı ve fark edince bağrına basıp birlikteliğe girdiği bir şey.
Ama ruh bir de Çirkinle karşılaşırsa birden bire kendi içine siner, onu reddeder, ondan yüz çevirir, uyumsuz olduğu için gücenir.
Yorumumuz odur ki ruh – doğasının bütün doğruluğuyla, Oluşun hiyerarşisindeki en yüce Varlıklarla yakın ilişkisiyle – o soydan bir şey ya da o soya ait en ufak bir iz gördüğünde, ani bir zevkle titrer, kendisine döner ve böylece yeniden doğasının bilincine, kendi yurduna katılır.
Ama bu dünyanın güzelliğiyle Yücedeki eksiksiz güzellik arasında böylesi bir benzerlik var mıdır? Ayrıntılardaki böylesi bir uygunluk, her iki düzeni benzer kılacaktır: ama buradaki güzellikle oradaki güzellik arasında ortak olan nedir?
Bizim kabul edip onayladığımız odur ki, bu dünyanın bütün güzelliği İdeal Biçim’deki payından gelir.
Türü biçime ve kalıba izin veren bütün biçimsizlik, Akıl ve İdeanın dışında kaldığı müddetçe, işte bu İlk Akıldan yalıtılmışlığı dolayısıyla çirkindir. Ve işte bu Saf Çirkindir: çirkin bir şey, tamamen kalıba dökülmemiş bir şeydir, Akıl Yürütmeyle, bütün noktalarda ve bütün yönleriyle İdeal Biçime teslim olmayan Madde’dir.
Ama İdeal Biçim nereye girdiyse, çeşitli parçalardan bir birlik haline gelecek ne varsa onları gruplandırmış ve düzenlemiştir: karmaşayı uyum içinde çalışan bir işbirliğinde toplamıştır: toplamı, uyumlu bir bağdaşım yapmıştır: İdea bir birlik olduğundan, şeklini verdiği şey de, çarpma işleminde olduğu kadar birliğe gelmelidir.
Böylece, birliğe katılan şey üzerinde Güzellik tahtını kurar, toplama olduğu kadar parçalara da kendini vererek: doğal bir birliğin, benzer parçalardan oluşan bir şeyin üzerinde ışıdığı zaman, kendini o bütüne verir. Böylece, örneklemek gerekirse, bütün bir eve bütün parçalarıyla sanat erbabınca verilen güzellik ve tek bir taşa doğal bir niteliğin verebileceği güzellik vardır.
O halde maddi şeyler işte böyle güzel olur – İlahiden süzülen düşünceyi ileterek.
3
Ve ruh, Güzelliğe yönelik garip bir yetiye sahiptir – kendi değerlendirmesinden sonuna dek emindir; güzel bir şey kendisine değerlendirme için sunulduğunda hiçbir zaman şüpheye düşmez.
Ya da belki ruhun kendisi anında tepki gösterir, İdeal Biçim ile uyumlu olan bir şeyi içinde barındıran Güzeli onaylarken, İdeayı mihenk taşı gibi kullanır.
Ama maddeyle (material) bütün Maddeyi (Matter) önceleyen arasında ne gibi bir uygunluk vardır?
İçsel ev fikrine uygun evi karşısında bulan mimar hangi ilkeye göre ona güzel der? Değil mi ki önünde duran ev, taşlar bir yana, içsel ev fikrinin dışsal madde yığını üzerine damgalanmış halidir, çeşitlide ortaya konan bölünmezdir.
Böylece, kavrayış yetisiyle: belirli nesnelerde biçimsiz maddeyi bir arada tutan ve kontrol eden İdeal Biçimi ayırt ederek, İdeanın doğasının aksine, bildik biçimlerin üzerine damgalanmış olduğundan daha mükemmel bazı başka biçimler görerek, parçalar halinde kalan başka ne varsa birliğe toplar, yakalar ve içeri taşır; artık parçalardan oluşan bir şey değildir. Ve onu İdeal İlkeye uyumlu, elverişli bir şey, doğal bir dost olarak sunar. Buradaki zevk, bir gençte kendi ruhunun eriştiği mükemmellikle uyumlu bir erdemin ilk işaretlerini gören iyi bir adamınki gibidir.
Renklerin güzelliği de bir birleşmenin sonucudur: biçimden çıkar, Maddenin içindeki karanlığın ışık dökülerek fethinden, cisimsizden; ki o bir Zihinsel İlkedir ve bir İdeal Biçim.
Bu yüzdendir ki Ateş tüm diğer maddi bedenlerden daha görkemlidir, İdeal İlkenin payesiyle diğer temel öğelerin üzerindedir. Hep yukarı yöneliktir. Bütün bedenlerin en zarifi, en neşelisi, bedensize çok yakınmış gibidir. Yalnızdır ve başkasını kabul etmez, bütün diğerlerine sızar: çünkü onlar ısıyı kabul eder ama beriki asla soğuk değildir. O, renge aslen sahiptir; başka şeyler, rengin Biçimini ondan alırlar. Bu nedenle ışığın parıltısı, İdeaya ait olan parıltıdır. Işığına karşı koyup tamamen alamayanlar, rengin Biçimini bütünüyle emememiş gibi, güzelliğin dışında kalırlar.
Ve sesteki duyulmamış armoniler, duyduğumuz armonileri yaratıp, bir başka türdeki asıl özü göstererek, ruhu güzelliğin bilincine uyandırırlar: çünkü duyulur müziğimizin ölçüleri keyfi olmayıp, işi Maddeye hükmedip oluşa düzen getirmek olan İlke tarafından saptanmışlardır.
Duyular aleminin, imgelerin ve gölge resimlerin, Maddenin içine girmiş olan kaçakların güzelliği buraya kadardır – görüldükleri yeri süsler ve büyüleyici kılarlar.
4
Ama bunlardan daha önce gelen ve daha yüce güzellikler vardır. Duyu esasına dayalı yaşamımızda artık bunları bilmeye layık görülmeyiz; ama ruh onları organlardan hiçbir yardım almadan görür ve açıklar. Duyuları kendi aşağı yerinde bırakarak, bunların görüşüne yükselmeliyiz. Maddi dünyanın güzel biçimleri hakkında konuşmak nasıl onları hiç görmemiş ya da güzelliklerini bilmemiş olanların harcı değilse – doğuştan kör bir adamı alalım – yüce davranışlar, öğrenme ve bütün bu düzen hakkında da bunlara ilgi göstermemiş olanlar öyle sessiz kalmalıdır. Akşamın ve şafağın güzelliğinin ötesinde güzel olan Adalet ve Hikmetin yüzünü asla bilmemiş olanlar, erdemin görkemini de anlatamazlar.
Böylesi bir görüş ancak Ruhun görüşüyle görenler içindir – ve görür görmez sevineceklerdir; üzerlerine bir huşu ve geri kalan her şeyin ancak uyandırabileceği bir dert çökecektir; çünkü onlar şimdi Hakikat aleminde yürümektedirler.
İşte güzelliğin neden olması gereken yegane ruh hali budur; hayret ve nefis bir dert, özlem, aşk ve tümüyle zevk olan bir titreme. Görünen için olduğu kadar görünmeyen için de bütün bunlar hissedilebilir ve ruhlar işte bu yüzden bunu hissederler: belli bir derecedeki her ruh, ama bu yüksek sevgiye daha derinden, daha gerçekçe eğilimli olanlar – bedenin güzelliğinden zevk almasına karşın, tümünün öyle kesin bir acı hissetmemesi gibi – ve sadece bu daha keskin yarayı hissedenler Aşıklar diye bilinirler.
5
Öyleyse bu Aşıklar, duyuların dışındaki güzelliğin aşıkları, tutumlarını belli etmeye zorlanmalıdır.
Eylemlerdeki, tutumlardaki, güzel ahlaklılıktaki, erdemlerin bütün iş ve meyvelerindeki, ruhların güzelliğindeki inceliğin ayrımına varınca ne hissedersiniz? Siz kendinizin de içinde güzel olduğunuzu görünce ne hissedersiniz? Nedir vücudunuzu bir dalga gibi saran bu Diyonisyak sevinç; bütün Ruhunuzun yukarıya doğru çekilişi, bedenden kurtulup asıl kendiliğine batmış olarak yaşama özlemi?
Bunlar, aşkın büyüsü altındaki ruhun eylemlerinden başka bir şey değildir.
Ama bütün bu tutkuyu uyandıran şey de nedir? Ne biçim, ne renk, ne kitlenin görkemi: hepsi bir Ruh içindir, güzelliği hiçbir renge dayanmayan bir şey; çünkü ruh, Hikmetin ve erdemlerin bütün diğer renksiz nurlarının mabedidir. İşte sizin içinizde bulduğunuz, ya da bir başkasında saygı duyduğunuz odur: Ruhun yüceliği, hayatın adilliği, terbiye edilmiş saflık, görkemli yüzün cesareti, ağırbaşlılık, korkusuz, sakin ve hırssız bir alçakgönüllülük ve hepsinin üzerinde parlayan tanrısal Zihnin ışığı.
Şüphesiz bütün bu yüce nitelikler ululanmalı ve sevilmelidir, ama onlara güzel adını alma yetkisini veren nedir?
Vardırlar: kendilerini bize belli ederler: onları gören herkes Oluşun gerçekliğine sahip olduklarını kabul etmelidir ve Gerçek Oluş gerçekten güzel değil midir?
Ama henüz hangi nitelikleriyle Ruhu güzelliğe işlemiş olduklarını göstermedik: nedir bütün erdemlerin üzerine yerleşmiş olan bu güzellik, bu ışıktanmışçasına parıldama?
Haydi, tersini alalım – Ruhun çirkinliğini – ve güzelliğinin karşısına koyalım: bu çirkinliğin ne olduğunu ve nasıl olup da Ruhta belirdiğini anlayıvermek, önümüzdeki yolu kesin olarak açacaktır.
Öyleyse haydi bir Ruh tasarlayalım; sefih, doğruluktan payını almamış, bütün şehvetlerle kaynayan; içsel bozuşmayla yırtılmış; korkaklığı ve bayağılığının özlemleriyle kuşatılmış; sahip olduğu düşünce kırıntısıyla dayanıksız ve aşağılık olanı düşünün; bütün dürtülerinde aksi; kirli zevklerin dostu; bedensel duyumlara terk edilmişliğinde, bozulmuşluğunun zevkini çıkartarak yaşayan.
Bütün bu utancın yabancı bir beladan başka ne olduğunu düşünebiliriz: Ruhun çevresinde toplanarak onu sarsan, kirleten, alçakça davranışlarla belini bükerek temiz bir davranıştan ya da duyumdan eser bile bırakmayarak onu kötülüğünün kabuğu altında için için yandığı, çeşit çeşit ölüme battığı, bir ruhun görmesi gereken şeyleri artık göremediği, asıl oluşunda kalamadığı, dışsal olana, aşağı olana, karanlık olan doğru bir şeymişçesine sürgünde bir hayata mahkum eden yabancı bir bela.
Şunu söylemeye cüret ediyorum: temiz olmayan bir şey; duyumun nesnelerinin çağrısıyla kararsızca bir şuraya bir buraya salınan, bedenin lekesiyle derinden yaralanmış, daima Maddede yer tutan ve Maddeyi emen bir şey. Alçak olanla alışverişinde asıl İdeasıyla yabancı bir doğayı değiş tokuş etmiştir.
Eğer bu adam pisliğe batmışsa ya da çamurla sıvanmışsa, kendine özgü güzelliğini yitirir ve geriye yalnızca onu kirleten iğrenç malzemenin görüntüsü kalır. Çirkin durumu, onu saran yabancı bir madde yüzündendir ve eğer güzelliğini geri kazanacaksa, kendini temizleyip arındırarak bir zamanlar ne idiyse o yapmak, yine kendi işi olmalıdır.
Öyleyse kesinlikle söyleyebiliriz ki, bir Ruh çirkinleşir – üzerine yamanan bir şey yüzünden, kendini yabancı olana batırarak, bir düşmeyle, bedene doğru, maddeye doğru bir alçalmayla. Ruhun utancı, temiz ve ayrı olmayı bırakmasındadır. Altın değersiz parçacıklarla karıştırıldığında niteliğini yitirir; bunlar dışarı atılırsa geriye altın kalır ve bütün yabancı olandan yalıtılıp kendisiyle baş başa bırakılan altın, güzeldir. Ruh da böyledir; hele bir bedenle giriştiği içli dışlı sohbetten gelen arzulardan temizlensin, bütün tutkulardan kurtarılsın… Yalıtılmıştır, yine kendisindedir. İşte o anda yabancı olandan gelen çirkinlik sıyrılıp gitmiştir.
6
Çünkü kadim öğretide olduğu gibi, ahlaki disiplin, cesaret, her bir erdem, Bilgeliğin kendisi bile, hepsi arınmadır.
Şu andan itibaren Sırlar üzerinde iyi bir akıl yürütme, arındırılmış olanın pisliğe batışı hakkında aşağı yukarı bir fikir verir. Öte Dünyada bile böyledir çünkü temiz olmayan, pisliği şimdiki pisliği yüzünden sever ve bedenin hınzır kusuru, kusurlu olmaktan zevk duyar.
Basiret, doğru olarak adlandırıldığı gibi, bedenin zevklerinden pay almamaktan, temiz olmadıkları ve değersiz oldukları için onlardan ayrılmaktan başka nedir? Cesaret de, Ruhun bedenden ayrılmasından başka bir şey olmayan, zevki saf kendiliği olmak olan, hiç kimseyi dehşete düşürmeyecek olan ölümden korkmamaktan başka bir şey değildir.
Böylece temizlenen Ruh bütünüyle İdea ve Akıl olur. Bedenden tamamen kurtulmuş, zihinsel, bütünüyle Güzelliğin tükenmez kaynağının ve Güzellik ırkının yükseldiği o ilahi düzendedir.
Böylelikle Zihinsel İlkeye yükseltilen Ruh, bütün gücüyle güzeldir. Çünkü Zihin ve Zihinden kaynaklanan her şey Ruhun güzelliğidir – kendi doğasından ve ona yabancı olmayan bir güzellik – çünkü yalnız bunlarla o gerçekten Ruhtur. Ve Ruhun iyi ve güzel bir şeye dönüşmesinde Tanrıya benzer hale gelmesi olduğunu söylemek uygundur, çünkü bütün Güzellik ve varlıklardaki bütün İyi, İlahiden gelir.
Şunu bile söyleyebiliriz ki Güzellik, Asıl Varolandır ve Çirkinlik, Varlığın zıddı olan İlkedir. Çirkin, aynı zamanda İlk Kötüdür; bu yüzden de zıddı kendiliğinden iyi ve güzel ya da İyilik ve Güzelliktir. Böyle bir model bize “Güzellik-İyi” ve “Çirkinlik-Kötü”yü bulduracaktır.
Ve Güzellik, aynı zamanda İyi olan Güzellik, İlk olan olarak ortaya konmalıdır: Doğrudan bu İlkten türeyen Güzelliğin başlıca göstergesi olan, Zihinsel İlkedir: Ruh, Zihinsel İlkeden doğru güzeldir. Daha aşağı bir düzenin şeylerinin güzelliği – eylemlerin ve uğraşların örneğin – aynı zamanda duyumlar dünyasındaki güzelliğin yaratıcısı olan Ruhun işlemlerinden gelir. Çünkü ilahi bir şey, İlk Güzelliğin bir parçacığı olmakla ruh, yakaladığı ve biçimlendirdiği her şeyi kapasitelerinin alabildiğince güzelleştirir.
7
Bu yüzden tekrar İyiye, her Ruhun arzuladığına doğru tırmanmalıyız. Bunu gören herkes, ‘bu güzeldir’ dediğimde neyi kastettiğimi bilir. Onun bile arzusu, bir İyi olarak arzulanmaktır. Ona ulaşmak, yukarıya doğru olan yolu izleyenler içindir; bütün güçlerini ona doğru seferber edenler için, düşüşümüzde üzerimize aldıklarımızdan kendilerini sıyıranlar için: Böylelikle Sırların Yüce Kutlamalarına yaklaşanlar için kararlaştırılmış arınmalar, daha önce giyilmiş elbiselerin bir kenara bırakılması ve çıplaklığa giriş vardır – Tanrıdan başka her şeyden, yukarıya doğru olan yola geçinceye kadar, yalıtılmışlığındaki her kimse o yalıtılmış meskeni, Varlığı görecektir. Ayrı olanı, Karışmamış olanı, Saf olanı, her şeyin muhtaç olduğu Şeyi, Hayatın, Zihnin ve Oluşun kaynağını.
Ve biri bu görünüşü bilecek olursa, nasıl bir aşk tutkusuyla sarılacaktır, nasıl bir arzu sancısıyla, nasıl bir eriyerek Bununla bir olma özlemiyle, nasıl hayret verici bir zevkle! Eğer bu Varlığı hiç görmemiş olan Onun için bütün mutluluğuymuşçasına açlık çekmeliyse, Onu bilen asıl Güzellik olarak sevmeli ve ululamalıdır; olumlu bir korkuya tutularak, huşu ve mutlulukla kaplanacaktır; hakiki bir aşkla, keskin arzuyla sever; bundan başka bütün aşkları hor görmeli ve bir zamanlar hoş görülen her şeye küçümseyerek bakmalıdır.
İşte, gerçekten de Tanrıların ya da Göksel Olanların açıkça ortaya konulmasına tanık olarak maddi biçimlerin alımlılığında bir daha asla o zevki bulamayanların bile hali budur. Peki ya Saf Güzelliği asıl bütünlüğünde seyreden birisi için ne düşünmeliyiz? Et ve madde birikmesi olmadan, dünyada ya da cennete yerleşik olmayan bir şey – saflığı o kadar mükemmel ki – asli olmayan, bileşik olmayan, ilkel olmayıp da Bundan çıkan her şeyin çok üzerinde.
Bu Varlığı gördüğünde – bütün Varlığın yöneticisini, her zaman yayılan, hiç içine almayan Kendi Amaç’ı – çok yüce bir güzelliğin görünümünde ve sahipliğinde, duran, vecde gelmiş, kendi gibiliğine büyüyen bu varlığı gördüğünde, ruh daha ne gibi bir Güzellikten yoksundur?
Çünkü Bu (İlahi Güzellik, mükemmel olan, asıl olan) aşıklarını Güzelliğe biçimlendirir ve onları da sevilmeye değer hale getirir.
Ve Bunun için Ruhları pek şiddetli ve büyük bir mücadele beklemektedir; bütün bu çalışmamız Bunun içindir. Ulaşmayı başarmanın bu yüce manzarada kutsanmak, başaramamanın ise kesin olarak yenik düşmek olduğu bu en yüce görünümde yer almaktan yoksun kalmayalım diye.
Renklerdeki ya da görünür biçimlerdeki zevkten yoksun kalan için değil, güçten, şereften ya da krallıktan yoksun kalan için değil – Onu kazanmak için krallıklardan, dünya, okyanus ve gökyüzü hakimiyetinden vazgeçmelidir. Ve sadece duyumlar dünyasını ayağının altına itip, Buna yaslanırsa görebilecektir.
8
Ama ne yapmalıyız? Yol nerededir? Gizlenmiş bölgelerde yerleşmişçesine herkesin, saygısızlık edenlerin bile görebileceği olağan yollardan ayrı duran bu erişilmez Güzelliğin görünüşüne nasıl ulaşılacaktır?
Gücü olan ortaya çıksın ve kendi içine geri çekilsin; gözlerin bildiği her şeyden vazgeçerek, bir zamanlar mutluluğunu oluşturan maddi güzellikten sonsuza kadar yüz çevirerek. Bedende görünen güzelliğin izlerini algılayınca peşini bırakmasın: onları suretler, işaretler, gölgeler olarak bilmeli ve bunların hatırlattıkları Ona doğru aceleyle uzaklaşmalıdır. Su üzerinde oynayan güzel bir şekle benzeyeni izleyen aldatılmış bir kimseden ve onun akıntının derinliklerine batıp nasıl hiçliğe sürüklendiğinden bahseden bir mit yok mudur? Aynı şekilde, maddi güzelliğe kapılan birisi de, beden olarak değil ama, Ruh olarak, Zihinsel Oluştan iğrenilen karanlık derinliklere batırılacak ve Aşağı Dünyada bile, burada olduğu gibi orada da kör olacak, sadece gölgelerle alışverişi olacaktır.
“Öyleyse haydi, sevgili Baba Yurduna uçalım”: bu en sağlam öğüttür. Ama nedir bu uçuş? Nasıl olup da açık denize ulaşacağız? Odissesus’un, Kirki’nin ya da Kalipso’nun büyücülüklerinden öteye uçuş emrini vermesi bizim için gerçek bir derstir – gözlerine sunulan onca zevk ve günlerini dolduran duyumsal mutluluk sebebiyle gidişini geciktirmekten hoşnut değildir.
Bizim için Baba Yurdu, Oradadır.
Öyleyse rotamız nedir, nedir uçuşumuzun yöntemi? Bu yolculuk ayaklar için değildir; ayaklar bizi sadece bir yerden başka bir yere götürür; ne de sizi taşıyıp götürecek bir gemi ya da araba düşünebilirsiniz. Bütün bu şeyler düzenini bir yana bırakmalı ve görmeyi reddetmelisiniz: gözlerinizi kapatmalı ve yerine içinizde uyandırılmayı bekleyen bir başka görüşü yardıma çağırmalısınız, herkesin doğuştan hakkı olan, pek azının kullanmaya yeltendiği bir görüş.
9
Ve bu içsel görüş, nedir bunun işlevi?
Yeni uyandırılmışlığıyla o, en büyük parıltıyı kaldırmak için çok zayıftır.
Bu nedenle Ruh eğitilmelidir – öncelikle bütün yüce uğraşları, sonra da sanatlar tarafından değil de iyilikleriyle bilinen insanların erdemleriyle üretilen güzellik yapıtlarını fark etme alışkanlığını edinmek için. Son olarak da, bu güzel biçimleri biçimlendirmiş olanların ruhlarını araştırmalısınız.
Ama nasıl olup da erdemli bir ruhu ayırt edip, onun güzelliğini bileceksiniz?
Dönüp kendi içinize bakın. Hala kendinizi güzel bulmuyorsanız, güzel olmak için yapılmakta olan bir heykelin yaratıcısı gibi davranın: burayı keser, şurayı düzeltir, bu çizgiyi hafifletir, diğerini saflaştırır, ta ki çalışmada güzel bir yüz belirinceye kadar. Siz de aynısını yapın: fazlalığın hepsini kesip atın, çarpık olan ne varsa düzeltin, kapalı olan her yere ışık götürün, hepsini tek bir güzellik parıltısına dönüştürmek için çalışın ve heykelinizi yontmayı hiç kesmeyin, ta ki ondan size erdemin tanrısal parıltısı yansıyıncaya, lekesiz muhafazasında kurulmuş mükemmel İyiliği görünceye kadar.
Bu mükemmel yapıta dönüşmüş olduğunuzu bildiğinizde, varlığınızın saflığında toplandığınızda, içsel birliği parçalayabilecek bir şey kalmadığında, asıl insana ilişkin olandan başka bir şey kalmadığında, kendinizi tamamen esas doğanıza uygun bulduğunuzda, tamamen uzamla ölçülemeyen o esas Işık olduğunuzda, herhangi bir kısıtlı biçime sıkışmadığınız ya da vadeden yoksun bir şeymiş gibi dağılmadığınızda, bütün ölçülerden daha büyük ve bütün çokluklardan daha çok bir ölçülemezliğe geldiğinizde – bu hale geldiğinizi fark ettiğinizde, işte tam o anda asıl görüş olmuşsunuzdur. Şimdi bütün gücünüzü çağırın ve ileriye doğru bir adım savurun – artık bir kılavuza ihtiyacınız yok – gayret edin ve görün.
Bu, muazzam Güzelliği görebilecek tek gözdür. Eğer görüşü temaşa eden göz kepazelikle, iffetsizlikle ya da zayıflıkla bulandırılıp da en yüce parlaklığı görmekten korkakça pısırıklığı sebebiyle mahrum olursa, bir başka noktadan her şey görüşe açık olarak uzanmasına rağmen, hiçbir şey göremez. Her görüşe, görülecek olan her şeye uyumlulaştırılmış ve onun gibi olan bir göz gereklidir. Önce kendisi güneşe benzememiş olsaydı, göz güneşi göremeyecekti. Ve eğer kendisi güzel olmazsa, ruh da İlk Güzelliğin görüşüne sahip olamayacaktır.
Bu yüzden Tanrıyı ve Güzelliği görmek isteyen herkes önce kendisi Tanrıya ve Güzele benzemeye çalışmalıdır. Böylece Ruh tırmanarak, önce Zihinsel İlkeye gelecektir. Yücedeki bütün güzel İdeaları ele alacak ve bunun Güzellik olduğunu beyan edecektir, İdeaların Güzellik olduğunu. Çünkü Güzellik olan ne varsa onların, Zihinsel Oluşun yavrusunun ve özünün etkisiyle gelecektir. Zihinsel İlkenin ötesinde ne varsa onu, Güzelliği ışıyan İyinin doğası olarak doğrularız. Yine Zihinsel Kozmosu bir olarak alırsak, ilk olan Güzeldir: eğer orada bir ayrım yaparsak, Zihinsel Kürenin Güzelliğini, İdealar Alemi kurar. Önümüzde uzanan İyi, Kaynaktır ve Güzelliğin İlkesidir: Asıl İyi ve Asıl Güzellik aynı yerde yerleşiktirler ve böylece her zaman, Güzelliğin tahtı oradadır.

Çeviren: Şerif Yıldırım Tatay